Ο φόρος της δεκάτης

Posted by: Maria Atalanti

Published on: 20/10/2023

Back to Blog

 

Εφημερίς Σάλπιξ 10 Μαρτίου 1890

ΔΙΑΦΟΡΑ

Ως πληροφορούμεθα αναφοραί εκυκλοφόρησαν προς υπογραφήν καθ’ όλον το διαμέρισμα Λεμησσού, δι’ ων οι κάτοικοι παρακαλούσιν το νομοθετικόν Συμβούλιον και την Α. Εξοχ. τον Μ. Αρμοστήν ίνα ευαρεστούμενος διατάξη και εν τη επαρχία ταύτη την λήψιν της δεκάτης εις είδος. Έχομεν την πεποίθησιν ότι η Α. Εξ. θα σπεύση ου μόνον κατά την Επαρχίαν μας αλλά και καθ’ όλην την νήσον να επεκτείνη το σύστημα τούτο.

#####

Τι είναι λοιπόν η δεκάτη; Γιατί οι πρόγονοί μας συνέλεγαν υπογραφές και παρακαλούσαν το νομοθετικό συμβούλιο και τον Αρμοστή να τη λαμβάνουν «εις είδος»;

Η δεκάτη ήταν ένας φόρος που θεσμοθετήθηκε από αρχαιοτάτων χρόνων (από τον 6ο αιώνα πΧ. στην Αθήνα). Κατά τη διάρκεια της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας επιβάλλετο  σε όλα τα εδάφη που ήταν υπό την κυριαρχία των Ρωμαίων. Ήταν ένας απλός τρόπος φορολογίας που προνοούσε την καταβολή του ενός δέκατου της ακαθάριστης γεωργικής παραγωγής στον εκάστοτε κρατούντα.

Στην Κύπρος ο θεσμός αυτός υιοθετήθηκε και άρχισε να επιβάλλεται από τον βασιλιά Ιάκωβο τον Α΄ το 1365, κατά τη διάρκεια της Φραγκοκρατίας. Κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής κυριαρχίας ο θεσμός συνεχίστηκε και μάλιστα ασκείτο με πολύ καταπιεστικό τρόπο από τους συλλέκτες της φορολογίας,  οι οποίοι επιδίωκαν εκτός από τον απαιτούμενο φόρο, να έχουν και προσωπικό κέρδος από τις εισπράξεις. Ο τρόπος που επιβάλλετο δεν λάμβανε υπόψη ούτε το μέγεθος του κτήματος του φορολογούμενου, ούτε τις καιρικές συνθήκες, ούτε την γονιμότητα του εδάφους.

Έτσι ήταν ένας πολύ απεχθής φόρος για τους κατοίκους του νησιού. Η επανάσταση του Ρε Αλέξη, κατά τη διάρκεια της Φραγκοκρατίας, αλλά και άλλες εξεγέρσεις κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής περιόδου, που γίνονταν μάλιστα από κοινού μεταξύ Χριστιανών και Μουσουλμάνων, αποσκοπούσαν στην κατάργηση αυτής της τόσο άδικης φορολογίας. Δυστυχώς όλες αυτές οι εξεγέρσεις πνίγηκαν στο αίμα.

Ένα μικρό απόσπασμα από την έκθεση του Έλληνα πρόξενου στη Κύπρο Γ.Σ. Μενάδρου το 1869, δίνει μια εικόνα για την άδικη αυτή φορολογία:

.. Καί καταντᾷ συχνάκις, ὃταν ἡ  ἐσοδεία ἀποτύχῃ, νά πωλῶσιν οἱ χωρικοί πᾶν ὃ,τι ἀπομένει μετά τήν καταστροφήν τῆς ἀκρίδος καί πάλιν νά μή ἐξαρκῇ εἰς πληρωμήν τῆς λεγομένης δεκατείας…

Ὁ πρῶτος ἐν Κωνσταντινουπόλει ἀγοραστής ( εννοεί του δικαιώματος είσπραξής του φόρου προς όφελος του Σουλτάνου) διά 5.000.000 γρ. τῶν δεκατειῶν μεταπωλεῖ τό δικαίωμά του, ὁ δεύτερος ἀγοραστής κάμνει τό αὐτό, ὁ τρίτος ἐνοικιάζει, ὁ τέταρτος ὑπενοικιάζει καί ἐννοεῖται ὃτι ὃλοι ὠφελοῦνται.

Όταν η κυριαρχία της Κύπρου πέρασε από τους Οθωμανούς στους Βρετανούς ο θεσμός αυτός συνεχίστηκε και καταργήθηκε μόνο το 1926, μετά από τις επίμονες απαιτήσεις των μελών του Νομοθετικού Συμβουλίου. Αυτή η κατάργηση αφορούσε το φόρο μόνο στην γεωργική παραγωγή. Η δεκάτη εξακολουθούσε να επιβάλλεται στα εξαγόμενα προϊόντα.

Από το πιο πάνω κείμενο από την εφημερίδα Σάλπιξ του 1890, φαίνεται ότι οι Βρετανοί απαιτούσαν η δεκάτη να πληρώνεται σε νόμισμα και οι φτωχοί γεωργοί παρακαλούσαν να πληρώνεται τουλάχιστον σε είδος, αφού ελάχιστοι από αυτούς είχαν στην κατοχή τους χρήματα.

Όλα αυτά είναι γνωστά από την ιστορία, όμως μια είδηση από την εφημερίδα της εποχής, αφήνει και μας να ρίξουμε μια ματιά στο εναγωνιώδες περιβάλλον που επικρατούσε ανάμεσα στους αγρότες για το φόρο της δεκάτης.

Εύχομαι σε όλους σας μια καλή μέρα! Αξίζει να θυμόμαστε ότι υπήρξαν πολύ χειρότερες εποχές στον τόπο μας. Ας χαιρόμαστε με ότι έχουμε και ας αγωνιζόμαστε για το καλύτερο, χωρίς μεμψιμοιρία.

 

Βιβλιογραφία

 

 

2 responses to “Ο φόρος της δεκάτης”

  1. MONIKA ANDREOU says:

    Πολύ ενδιαφέρον! Χωρίς φόρους δεν στέκει κανένα κράτος αλλά όλοι ξεχνούμε – και ειδικά οι έχοντες εξουσία- ότι είναι οι φορολογούμενοι που είναι το κράτος. Αντί αυτού οι φορολογούμενοι είναι το αναλώσιμο αγαθό! Για τους ψήφους, για τον πόλεμο, για τον πλουτισμό (όχι των ιδίων φυσικά)….

    • Maria Atalanti says:

      Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ποια έννοια είχε το κράτος παλαιότερα και ποια σήμερα. Παρόλα τα παράδοξα και τα “άδοξα” της σημερνής κατάστασης, οι συνθήκες είναι πολύ πιο βελτιωμένες από τότε. Αυτή η περιδιάβαση στο παρελθόν δεν έχει απλά σκοπό να μας διασκεδάσει με τη γλώσσα και τη διαφορετική συμπεριφορά των ανθρώπων που ζούσαν τότε, αλλά αποσκοπεί σε μια βαθύτερη ενδοσκόπηση και σύγκριση. Ο θεσμός των φόρων είναι απαραίτητος για να υπάρξει κράτος, πάντοτε όμως ήταν και είναι πηγή διαφθοράς για τους έχοντας εξουσία.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *